10-11-09

Ontmoeting met een sangoma

Banner ZA
Dinsdag 13 november 2001 (1)

We mogen uitslapen vandaag; we worden niet gewekt want we vertrekken pas om 10 uur. Natuurlijk ben ik om kwart voor zes al wakker. Het regent niet maar er hangt mist in de bergen. Ik ga op het terras genieten van de bijna absolute stilte. Je hoort alleen de roep van enkele vroege vogels en het grazen van twee paarden op de wei. Heerlijk rustig!  

Na het ontbijt vertrekken we per bus naar het nabijgelegen dorp waar twee bezoeken op het programma staan: één aan een sangoma of traditionele genezer en één aan een lokale lagere school. Wanneer we door het dorp rijden staat er op een plein een massa volk. Hier worden vandaag de pensioenen uitbetaald. Een wettelijk pensioen bedraagt 425 Rand of een dikke 2.000 frank. Frans schat dat bv. het zwarte personeel in ons hotel ongeveer 1.600 Rand (9.000 frank) per maand verdient, plus kost en inwoon. Dat laatste zal wel niet voor iedereen gelden, want later op de dag zien we een twintigtal personeelsleden rechtstaand in de bak van een vrachtwagen van ons hotel naar huis vertrekken. We stoppen aan een crafts center dat opgetrokken is uit grote bakstenen die een voor een in felle kleuren zijn geschilderd. Een paar al even kleurrijke dames houden de zaak open waar ze heel mooie rieten schalen en manden verkopen. We kunnen het niet laten en kopen een schaal. 

Even verder stappen we uit aan het huis van de sangoma en krijgen instructies van Frans hoe we ons moeten gedragen en respect tonen voor de tradities. Zo moeten we onze schoenen uittrekken en een formule (die ik uiteraard al vergeten ben) uitspreken als begroeting van de dokter. Een sangoma is dus een traditionele genezer, die de genezende kracht van planten en kruiden combineert met de kracht van de menselijke geest. Een combinatie van kruidengeneeskunde en psychologie dus. In tegenstelling tot wat ik dacht, is dit niet uitsluitend gebaseerd op magie en bijgeloof, maar de in onze ogen rare rituelen geven er toch een geheimzinnige en primitieve kleur aan. Vóór de deur van de hut staat de auto van de dokter: een aftandse Mercedes. Ook hier dus… In een gespannen stilte nemen we plaats op de grond in de kleine ronde hut en wachten op de komst van de sangoma. In dit geval is het een vrouw. Zij begroet ons en wij haar en vooraleer plaats te nemen, tooit ze zich met de nodige attributen: op ZA 67haar hoofd een soort pruik met kleine zwarte kraaltjes en over haar schouders allerlei kralen en dierenhuiden. Met heel zachte stem en ogenschijnlijk wat verlegen vertelt ze ons hoe zij sangoma geworden is. Er is een lokale zwarte gids en tolk meegekomen die voor de vertaling zorgt. Dit is haar verhaal. Op een dag werd de jonge vrouw bewusteloos langs de weg aangetroffen door een sangoma. Dit wordt gezien als een teken van de goden en als aanwijzing dat zij over zekere gaven beschikt die haar tot een potentiële sangoma maken. De oude dokter neemt haar op en test haar potentiële aanleg uit door een kip en een haan op het hoofd van de jonge vrouw te plaatsen. Als de dieren blijven zitten, is haar bovennatuurlijke kracht bewezen en kan het inwijdingsritueel beginnen. Tot tweemaal toe moet een geit geslacht worden en de leerlinge wordt van kop tot teen ingesmeerd met een mengsel van oker en geitenbloed.  Dan kan de opleiding beginnen die uiteindelijk twee jaar zal duren en waarbij de leerlinge de slaafse assistente wordt van de oude sangoma. Hij leert haar de geneeskundige kracht van alle planten en kruiden kennen, die ze ’s nachts in het grootste geheim zelf moet gaan plukken. In de hele periode wordt ze fysisch en psychisch zwaar op de proef gesteld. Zo moet ze bij het verzamelen van de kruiden altijd blootsvoets blijven, ook in de winter en staat ze permanent voor honderd procent ter beschikking van de sangoma. Na de opleiding is ze minimaal 5 koeien verschuldigd aan haar leermeester en na het slachten van opnieuw twee geiten, wordt ze op een groot feest tot sangoma ‘gewijd’.  In het dorp waar we ons bevinden zijn niet minder dan 8 sangomas actief voor een populatie van 10.000 mensen. Ik ben verrast dat hier in dit ogenschijnlijk kleine dorp zoveel mensen wonen, maar het gaat hier meer over een leefgemeenschap met verschillende gehuchten en nederzettingen die over een grote oppervlakte in de bergen verspreid liggen. Vandaar ook de vele voetgangers en de lange afstanden die de scholieren dagelijks moeten afleggen. 

Bij raadpleging van de sangoma betaal je slechts 10 Rand voor een diagnose en een behandeling. Die bestaat uit advies en desgevallend kruiden. Pas wanneer je later genezen bent, betaal je. De rekening kan dan oplopen tot 200 à 300 Rand. Kan je dit niet betalen, dan zijn bv. 5 kippen ook goed. Betaal je niet, dan is de sangoma in staat een soort vloek over je uit te spreken. Dat is overigens het enige geval waarin een sangoma haar kracht op een negatieve manier aanwendt. Frans verhaalt over ervaringen met toeristen uit vorige groepen bij wie de sangoma sensationeel juiste diagnoses stelde zonder dat ze van de kwalen van de betrokkenen vooraf op de hoogte was. Dat geeft meteen enkelen van ons de zin om ook eens te rade te gaan. Jammer genoeg blijkt dat vandaag uitzonderlijk niet te kunnen want aangezien een familielid van de dokter is overleden en nog niet begraven, mag de sangoma nu geen consultaties houden. De doden worden hier aan de voordeur van hun huis begraven. Op het erf van de dokter zien we twee grafheuvels met stenen afgeboord. Overigens zijn hier bijna uitsluitend vrouwen en kinderen te zien; de mannen verblijven en werken immers in de grote steden zoals Durban en Pretoria en sturen regelmatig hun verdiende geld naar hun familie.

klik hier voor het vervolg

 

 

08:00 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (0) | Tags: zuid-afrika, drakensbergen, kwazulu-natal |  Facebook | |

08-11-09

Rotstekeningen van de Bosjesmannen

Banner ZA
Maandag 12 november 2001 (2)

Om 16 uur trekken we de bergen in, op zoek naar de historische rotstekeningen van de Bosjesmannen. Het is een flinke klim en er wordt menige zucht gelaten. We klimmen door een weiland waar we een echte weelde aan bloemen aantreffen en bereiken een overhangende rots van waarop een smalle waterval naar beneden stort. In de bescherming van de rots hebben hier ZA 62eeuwen geleden Bosjesmannen gewoond die er op de rotsen primitieve tekeningen achtergelaten hebben. De ouderdom van deze tekeningen kan moeilijk geschat worden, maar kan variëren van enkele honderden tot een paar duizend jaren. Ze zijn meestal in bruine of zwarte kleuren die gemaakt zijn met behulp van oker, klei, urine en bloed. Als penseel zijn struisvogelveren gebruikt. De tekeningen beelden vooral jachttaferelen af: jagers, elanden, luipaarden, enz. Over heel Zuid-Afrika verspreid bestaan er nog meer dan zesduizend van, maar ze moeten thans goed beschermd worden tegen al te ijverige toeristen die, om ze beter te zien of te fotograferen,  de tekeningen willen natmaken en ze aldus dreigen te beschadigen.  

Anthony, de eigenaar van het hotel is onze gids en hij vertelt ons over het grote watertekort in Zuid-Afrika. Het is daarom ook moeilijk hier grote kudden vee te laten grazen. Hij beweert dat er één hectare nodig is per 4 koeien. Aan hectaren hebben ze echter geen gebrek. Het gevolg is ook dat alle uitheemse planten en bomen, die te gulzig water opslorpen, niet alleen geweerd maar zelfs uitgeroeid moeten worden. Dat geldt in het bijzonder voor de Australische acacia. Het water wordt in de bergen verzameld in een groot reservoir en dient enerzijds om een hydrocentrale te voeden, maar anderzijds wordt het ook van hieruit naar de provincie Gauteng geleid om Johannesburg en Pretoria van drinkwater te voorzien. Hiervoor moet het op een bepaald punt zelfs 450 meter over een bergkam geheveld worden. Anthony wijst ons op een watermolen die uiteindelijk fake blijkt te zijn en in feite een gsm-mast die op die manier vermomd is om het landschap niet te verstoren. Goed gevonden. We kijken uit op Mont-aux-Sources. De naam is niet gestolen, want daar ontspringen niet minder dan 4 rivieren en het opmerkelijke is dat de bergketen zich op de grens bevindt van de afwateringsgebieden waardoor twee van de vier rivieren afvloeien naar de Atlantische Oceaan en de andere twee naar de Indische. Het landschap is groen en glooiend en in de achtergrond zijn de Drakensbergen indrukwekkend. Jammer genoeg hebben we niet de tijd om deze streek dieper te gaan verkennen. Zo missen we een beter zicht op het Amfitheater en krijgen we ook de tweede grootste waterval ter wereld niet te zien. (de hoogste zijn de Angel Falls in Venezuela). Er staan hier nu al drie hotels en ik vermoed dat deze streek nog verder uitgebouwd zal worden tot een groot toeristisch centrum. Althans zo zou het in Europa zeker gaan. Het is wel te warm voor wintersporten, alhoewel hier in de winter regelmatig wat sneeuw valt. Intussen zijn er donkere wolken dreigend komen opzetten en net voor we thuiskomen krijgen we een fikse bui over ons hoofd. Frans, die niet was meegewandeld, komt ons met paraplus tegemoet en vertelt ons dat er in de buurt van JFK in New York een Airbus van American Airlines is neergestort en dat er voor een nieuwe terreuraanslag wordt gevreesd.  We volgen gespannen de gebeurtenissen op CNN en de hele sfeer wordt zowaar bedrukt. De herinnering aan 11 september  wordt zeer levendig en het feit dat we zó ver van huis zitten, maakt het allemaal nog beklemmmender. 

’s Avonds na het dinner zitten we met de hele groep gezellig samen in het salon van de lodge en spelen er een leuk gezelschapsspel met houten blokjes. Er wordt een grote toren gebouwd en om beurten moet iemand een blokje wegnemen zonder de toren te laten instorten. Iedereen gaat er in op en de sfeer is zeer goed. De air crash is al vergeten. Later vernemen we trouwens dat het geen aanslag, maar een technisch defect bleek te zijn. Buiten regent het nog steeds.

klik hier voor het vervolg

08:00 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (0) | Tags: zuid-afrika, drakensbergen, kwazulu-natal |  Facebook | |