12-11-09

Schooltje in feest

Banner ZA
Dinsdag 13 november 2001 (2)

We wandelen te voet naar het lokale Amazizi schooltje waar we uitbundig verwelkomd worden door een rondbuikige directeur en zijn staf. Kinderen zijn er nauwelijks te zien, maar we worden meteen naar een plein achter de klaslokaaltjes geleid waar we plots voor een massa kleine zwarte kinderkopjes staan die terstond een ontroerend gezang aanheffen. We zijn allen verstomd en een beetje emotioneel gepakt door het tafereel en Jos kan zijn tranen zelfs niet bedwingen. Ze zijn met enkele honderden en staan mooi per leeftijd op rijen, jongens en meisjes door elkaar. De kleren die ze dragen zien er van dichtbij niet zo smetteloos uit als van op afstand: vlekken, scheuren en onhandige herstellingen relativeren heel sterk de verzorgde uniformen die we onderweg overal zagen. ZA 64Trouwens ook de kinderen zijn van dichtbij niet zo gaaf: misgroeide tanden, vlekken in hun haar, littekens overal. Maar schattig zijn de meesten wél. De meesten hebben duidelijk hun beste kleren aangetrokken en sommigen zijn ingeduffeld met wollen mutsen en dikke vesten of truien ondanks de brandende zon. Onze komst vandaag betekent immers feest voor de gehele school want wij hebben de eer uit naam van ‘Anders dan Anders’ een geschenk te overhandigen. In plaats van bij elk bezoek een kleine bijdrage te schenken, verkiest ‘Anders dan Anders’ éénmaal per jaar een waardevol en nuttig geschenk te geven. Het is een overheadprojector die met enige ceremonie door Frans aan de directeur wordt overhandigd. Ik weet niet of dit wel een goed idee is want ik twijfel aan de didactische toegevoegde waarde ervan en vraag mij af hoelang het zal duren voor het toestel defect is of de lampen opgebruikt. In ieder geval, de kinderen bedanken met een ritmisch applaus. Daarna worden de gelederen verbroken en tussen de joelende kinderen worden we naar een klaslokaal gebracht waar de oudsten gedichten voordragen en dansend liedjes zingen. De thema’s zijn de liefde voor hun land en vooral aids, waarvoor ze blijkbaar zeer sterk gesensibiliseerd worden. Het is opvallend hoe getalenteerd sommige kinderen zijn en hoe ze het muzikale gevoel in hun genen hebben. Dat uit zich in prachtige meerstemmige gezangen en in uiterst soepele en natuurlijke dansbewegingen in een meeslepend ritme. Het ontgaat ook Frans niet want achteraf zegt hij dat hij zijn job als gids gaat opgeven en bij de staat subsidies aanvragen om artistiek talent te gaan opsporen bij de jeugd. Hij meent het natuurlijk niet helemaal, maar ik voel toch dat hij dit niet zomaar uit de lucht grijpt. Het natuurlijk aanvoelen van ritme is nóg duidelijker wanneer ter afsluiting van ons bezoek onder tromgeroffel op een olievat de kleinere kinderen op de speelplaats een demonstratie geven van traditionele Zulu-dansen. Wij herkennen zeer duidelijk de bewegingen van de dansgroep in Mvubu. 

Het is ruim over de middag als we, duidelijk onder de indruk en met een goed gevoel, het schooltje verlaten. De bus brengt ons even buiten het dorp de bergen in. We bevinden ons in het Royal Natal National Park, één van de mooiste landschappen van Zuid-Afrika. We worden er opgewacht door de kok van het hotel met een verzorgde pikniktafel: diverse belegde broodjes, gebak, fruit, koffie en thee. In dit decor smaakt het dubbel zo goed. Na de lunch brengt onze lokale gids ons over een steil bergpaadje bij een reeks Bosjesman-tekeningen. Het is een deugddoend wandelingetje van ongeveer een uur. Om 16 uur zijn we terug in het hotel waar we van een drietal uurtjes siësta mogen genieten. Dat is ons uiteraard veel te lang en Christiane en ik besluiten een wandeling te maken in de buurt van het hotel. Het is hier dat we getuige zijn van het transport van de personeelsleden per vrachtwagen. Nog met hun ‘hoteluniform’ aan, ZA 63stappen ze in een vrachtwagen waarin slechts enkele zitplaatsen zijn zodat de grote meerderheid rechtstaand getransporteerd wordt. Dat is inderdaad het enige woord dat hierbij past. Uit de bergen komen een drietal vrouwen met enorme bossen gesprokkeld hout op hun hoofd en nemen eveneens plaats in de truck. De laatsten hangen bijna uit de vrachtwagen wanneer die zich even later op de weg begeeft. De sfeer in de truck is zeer opgewekt. Het is natuurlijk een schitterend tafereel voor de video, maar toch vind ik het eerder een schaduwzijde van de huidige Afrikaanse samenleving. Ik moet er later aan terugdenken als we thuis in de kerstperiode in de krant lezen dat ergens in Zuid-Afrika 46 mensen zijn omgekomen toen de vrachtwagen kantelde waarin ze waren opgestapeld. 

’s Avonds in de bar heeft Douw veel kritiek op de jonge rangers: “Michael en Shane weten niet hoe de dieren reageren; kijk maar naar het incident met het nijlpaard. Onverantwoord! Dit had heel verkeerd kunnen aflopen.”

klik hier voor het vervolg

 

08:01 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (0) | Tags: zuid-afrika, drakensbergen, kwazulu-natal |  Facebook | |

10-11-09

Ontmoeting met een sangoma

Banner ZA
Dinsdag 13 november 2001 (1)

We mogen uitslapen vandaag; we worden niet gewekt want we vertrekken pas om 10 uur. Natuurlijk ben ik om kwart voor zes al wakker. Het regent niet maar er hangt mist in de bergen. Ik ga op het terras genieten van de bijna absolute stilte. Je hoort alleen de roep van enkele vroege vogels en het grazen van twee paarden op de wei. Heerlijk rustig!  

Na het ontbijt vertrekken we per bus naar het nabijgelegen dorp waar twee bezoeken op het programma staan: één aan een sangoma of traditionele genezer en één aan een lokale lagere school. Wanneer we door het dorp rijden staat er op een plein een massa volk. Hier worden vandaag de pensioenen uitbetaald. Een wettelijk pensioen bedraagt 425 Rand of een dikke 2.000 frank. Frans schat dat bv. het zwarte personeel in ons hotel ongeveer 1.600 Rand (9.000 frank) per maand verdient, plus kost en inwoon. Dat laatste zal wel niet voor iedereen gelden, want later op de dag zien we een twintigtal personeelsleden rechtstaand in de bak van een vrachtwagen van ons hotel naar huis vertrekken. We stoppen aan een crafts center dat opgetrokken is uit grote bakstenen die een voor een in felle kleuren zijn geschilderd. Een paar al even kleurrijke dames houden de zaak open waar ze heel mooie rieten schalen en manden verkopen. We kunnen het niet laten en kopen een schaal. 

Even verder stappen we uit aan het huis van de sangoma en krijgen instructies van Frans hoe we ons moeten gedragen en respect tonen voor de tradities. Zo moeten we onze schoenen uittrekken en een formule (die ik uiteraard al vergeten ben) uitspreken als begroeting van de dokter. Een sangoma is dus een traditionele genezer, die de genezende kracht van planten en kruiden combineert met de kracht van de menselijke geest. Een combinatie van kruidengeneeskunde en psychologie dus. In tegenstelling tot wat ik dacht, is dit niet uitsluitend gebaseerd op magie en bijgeloof, maar de in onze ogen rare rituelen geven er toch een geheimzinnige en primitieve kleur aan. Vóór de deur van de hut staat de auto van de dokter: een aftandse Mercedes. Ook hier dus… In een gespannen stilte nemen we plaats op de grond in de kleine ronde hut en wachten op de komst van de sangoma. In dit geval is het een vrouw. Zij begroet ons en wij haar en vooraleer plaats te nemen, tooit ze zich met de nodige attributen: op ZA 67haar hoofd een soort pruik met kleine zwarte kraaltjes en over haar schouders allerlei kralen en dierenhuiden. Met heel zachte stem en ogenschijnlijk wat verlegen vertelt ze ons hoe zij sangoma geworden is. Er is een lokale zwarte gids en tolk meegekomen die voor de vertaling zorgt. Dit is haar verhaal. Op een dag werd de jonge vrouw bewusteloos langs de weg aangetroffen door een sangoma. Dit wordt gezien als een teken van de goden en als aanwijzing dat zij over zekere gaven beschikt die haar tot een potentiële sangoma maken. De oude dokter neemt haar op en test haar potentiële aanleg uit door een kip en een haan op het hoofd van de jonge vrouw te plaatsen. Als de dieren blijven zitten, is haar bovennatuurlijke kracht bewezen en kan het inwijdingsritueel beginnen. Tot tweemaal toe moet een geit geslacht worden en de leerlinge wordt van kop tot teen ingesmeerd met een mengsel van oker en geitenbloed.  Dan kan de opleiding beginnen die uiteindelijk twee jaar zal duren en waarbij de leerlinge de slaafse assistente wordt van de oude sangoma. Hij leert haar de geneeskundige kracht van alle planten en kruiden kennen, die ze ’s nachts in het grootste geheim zelf moet gaan plukken. In de hele periode wordt ze fysisch en psychisch zwaar op de proef gesteld. Zo moet ze bij het verzamelen van de kruiden altijd blootsvoets blijven, ook in de winter en staat ze permanent voor honderd procent ter beschikking van de sangoma. Na de opleiding is ze minimaal 5 koeien verschuldigd aan haar leermeester en na het slachten van opnieuw twee geiten, wordt ze op een groot feest tot sangoma ‘gewijd’.  In het dorp waar we ons bevinden zijn niet minder dan 8 sangomas actief voor een populatie van 10.000 mensen. Ik ben verrast dat hier in dit ogenschijnlijk kleine dorp zoveel mensen wonen, maar het gaat hier meer over een leefgemeenschap met verschillende gehuchten en nederzettingen die over een grote oppervlakte in de bergen verspreid liggen. Vandaar ook de vele voetgangers en de lange afstanden die de scholieren dagelijks moeten afleggen. 

Bij raadpleging van de sangoma betaal je slechts 10 Rand voor een diagnose en een behandeling. Die bestaat uit advies en desgevallend kruiden. Pas wanneer je later genezen bent, betaal je. De rekening kan dan oplopen tot 200 à 300 Rand. Kan je dit niet betalen, dan zijn bv. 5 kippen ook goed. Betaal je niet, dan is de sangoma in staat een soort vloek over je uit te spreken. Dat is overigens het enige geval waarin een sangoma haar kracht op een negatieve manier aanwendt. Frans verhaalt over ervaringen met toeristen uit vorige groepen bij wie de sangoma sensationeel juiste diagnoses stelde zonder dat ze van de kwalen van de betrokkenen vooraf op de hoogte was. Dat geeft meteen enkelen van ons de zin om ook eens te rade te gaan. Jammer genoeg blijkt dat vandaag uitzonderlijk niet te kunnen want aangezien een familielid van de dokter is overleden en nog niet begraven, mag de sangoma nu geen consultaties houden. De doden worden hier aan de voordeur van hun huis begraven. Op het erf van de dokter zien we twee grafheuvels met stenen afgeboord. Overigens zijn hier bijna uitsluitend vrouwen en kinderen te zien; de mannen verblijven en werken immers in de grote steden zoals Durban en Pretoria en sturen regelmatig hun verdiende geld naar hun familie.

klik hier voor het vervolg

 

 

08:00 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (0) | Tags: zuid-afrika, drakensbergen, kwazulu-natal |  Facebook | |