28-10-09

Het echte Afrika

Banner ZA
Zaterdag 10 november 2001 (1)

We zijn alweer vroeg op de baan vandaag en we beginnen met een bezoek aan een kaarsfabriekje. Enfin, fabriek is een groot woord, het is een grote winkel met een klein ateliertje waar twee mannen allerlei figuurtjes boetseren uit was en er een wiek in steken. De kleuren zijn schreeuwlelijk, maar toch staan er ook eenvoudige kaarsen tussen in mooie Afrikaanse tinten en motieven. Ze zijn te groot en te zwaar voor onze bagage. In de ambachtenshop in annex kopen we wél een neushoornbeeldje in zeepsteen en ik ben tevreden dat ik slechts 30 Rand moet betalen in plaats van de gevraagde 40. Even later, op de markt, zie ik echter exact dezelfde beeldjes voor 10 Rand…

Onderweg krijgen we van Frans nog een mooi verhaal te horen. Ondanks het feit dat Swaziland geen rechtstreekse toegang heeft tot de zee, beschikt het toch over een heuse vloot van zegge en schrijve één schip. Het ligt aangemeerd in Maputu, Mozambique. Tot grote ontsteltenis van de Swazi’s was op zekere dag het schip, dus de complete Swazivloot, spoorloos verdwenen! Drie maanden later heeft men het teruggevonden in de haven van Durban, waar het nu nog ligt want Swaziland heeft geen geld om het terug te halen. Het is met een zichtbaar meewarige spot dat Frans dit vertelt. Zuid-Afrikanen voelen zich blijkbaar ver boven dit soort primitieve onhandigheid uitgegroeid.

In Manzini, de financiële hoofdstad van Swaziland, houden we halt aan een grote lokale markt. We worden op het hart gedrukt samen te blijven en zeker niet uit te dagen. Als we foto’s willen nemen, moeten we het eerst beleefd vragen en hun wil respecteren als ze weigeren. Sommige reisbegeleiders durven hier niet te stoppen want het is blijkbaar toch niet zonder gevaar. Een vorige groep van ‘Anders dan ZA 29Anders’ is trouwens bekogeld geworden met sinaasappelen. Het is dus toch met een beetje een ongerust gemoed dat we ons tussen de drukte begeven. Maar het loont absoluut de moeite. Dit is authentiek Afrika. Allerlei koopwaar ligt er uitgestald op de grond: kleren, huisgerei, groenten, kruiden, fruit, schoenen, kippen en diverse ambachtelijke voorwerpen. De verkopers en verkoopsters zitten of liggen ernaast te wachten op een koper. Sommige vrouwen zijn vriendelijk en poseren gewillig maar onwennig voor de camera. Anderen zijn nors en weigeren een foto te laten nemen, tenzij je 10 tot zelfs 50 Rand betaalt. In een donker gangetje zit een kruidendokter met hele rekken vol gedroogde kruiden, drankjes en dierenvellen. De man spreekt mij aan in een nauwelijks verstaanbaar Engels en vraagt mij of ik in België geen ‘sponsors’ voor hem kan vinden. Ik kijk hem niet-begrijpend aan en hij legt mij uit dat hij hier een opleidingsschool voor kruidengeneeskunde wil oprichten en dat hij daar het geld niet voor heeft. Ik denk niet dat ik hem kan helpen. Er lopen duidelijk ook een aantal duistere, minder betrouwbare figuren rond en uiteindelijk zijn we toch wat opgelucht als we veilig terug op de bus zitten. Dit had ik echter voor geen geld willen missen en ik ben alleen hierom al blij dat we voor ‘Anders dan Anders’ gekozen hebben.  

We doorkruisen verder Swaziland naar de grens met Kwazulu-Natal in Golela. Langs de weg staan of zitten overal mensen of stappen met grote vrachten op hun hoofd. Een enkeling heeft de luxe van een kruiwagen om zijn vracht te vervoeren en zeer zelden zie je een fietser. Auto’s zijn onbestaande op de kleine taxibusjes na. Aan de Nisela Safari Lodge houden we een korte sanitaire stop en bewonderen er in de prachtige leeuwen en afschrikwekkende krokodillen van zeer dichtbij. Ze zitten achter een draad en kunnen ons safarigevoel absoluut niet terug oproepen. Toch zijn het de enige leeuwen en krokodillen die we op onze reis echt goed gezien hebben.  In de shop vraagt Frans aan een verkoopstertje of ze die mooie postkaarten met Swaziklederdracht niet meer verkopen. Ze staan ons met drieën stilzwijgend aan te kijken alsof ze nog nooit een blanke gezien hebben en doen ons onwillekeurig aan de impala’s denken die ons met dezelfde mengeling van nieuwsgierigheid en schrik konden aanstaren. 

De bus stopt even verder bij een klein, primitief dorpje dat uit amper een tiental hutten bestaat. Meteen komen uit alle mogelijke hoeken kinderen te voorschijn, sommigen in lompen gekleed en de kleinsten zelfs helemaal naakt. Douw, onze chauffeur stapt eerst uit en gaat aan een van de mannen de toelating vragen om het dorpje te bezoeken. Dat wordt uiteraard toegestaan, want dit is een vaste stopplaats voor ‘Anders dan Anders’. Tóch moet eerst deze ceremoniële handeling gesteld worden, want de inwoners houden sterk aan de traditionele geplogenheden. Langs een modderig pad gaan we tot bij de hutten waar inmiddels enkele vrouwen zijn opgedaagd en waar de kinderen zijn samengetroept en ons met bedelende ogen vol verwachting zitten aan te staren. Frans wou niet dat wij iets gaven maar voor sommigen is de drang te groot ZA 30en er worden kwistig snoepjes uitgedeeld. Ik voel er mij niet goed bij en mét mij de meeste anderen lijkt me. Het is zeer gênant om vanuit onze comfortabele positie de armoede van die mensen te komen begapen. Hadden we het vooraf beter geweten, dan hadden we kleren of andere gebruiksvoorwerpen mee kunnen brengen. Frans geeft een grote kartonnen doos af met oude T-shirts en voedsel. Ik maak toch maar enkele video-opnamen maar duidelijk minder dan ik gewoon ben. Deze indruk zal voor iedereen nog lang bijblijven en ons voor altijd anders doen denken over Afrika en ontwikkelingshulp. Ik wist niet dat dit in de éénentwintigste eeuw nog bestond. En dan zijn er ongetwijfeld elders in de wereld nog veel schrijnender toestanden. Het is iets stiller op de bus; iedereen tracht deze taferelen te verwerken en een plaats te geven. Opnieuw was dit “anders dan anders”.

klik hier voor het vervolg

 

 

08:01 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (2) | Tags: zuid-afrika, swaziland |  Facebook | |

26-10-09

Swaziland

Banner ZA
Vrijdag 9 november 2001

Het weerbericht was jammer genoeg juist: het regent als we opstaan. We rijden naar Swaziland vandaag, een rit van 180 kilometer. Via Nelspruit gaat het naar Malelane door een streek waar suikerriet wordt geteeld. Opmerkelijk is dat suikerriet hier het hele jaar door geoogst kan worden. Dank zij het warme klimaat kan men in elk seizoen aanplanten waardoor je velden ziet met riet in elke groeifase, van jonge plantjes van enkele centimeter hoog, tot volwassen planten van twee meter. Eens volgroeid wordt het gewas in brand gestoken zodat alleen de stengels overblijven die dan makkelijker geoogst kunnen worden.  

Bij Jeff’s Reef rijden we Swaziland binnen. De grens is voor de Afrikanen een ernstige zaak waar niet mee gelachen wordt! Iedereen uistappen en aanschuiven aan de Zuid-Afrikaanse post voor een stempel, een paar honderd meter te voet naar het Swazi-kantoortje; opnieuw aanschuiven en opnieuw een stempel en… streng verboden te filmen. Swaziland is een enclave, volledig omringd door Zuid-Afrika. Tot 1968 was het een Brits protectoraat maar nu is het een onafhankelijk koninkrijk met een oppervlakte van amper 17.000 vierkante kilometer, dus kleiner dan het Krüger Park. Het telt ongeveer één miljoen inwoners. Slechts 5% van de bevolking is blank en bij de zwarten heersen nog zeer traditionele wetten en gewoontes waardoor we geconfronteerd worden met een Afrika, waarvan ik niet besefte dat het nog bestond. Zo is polygamie de regel en je merkt in de dorpjes hoeveel vrouwen een man heeft aan het aantal bijgebouwtjes rond de hoofdhut; voor elke echtgenote wordt een hutje bijgebouwd. Daarenboven hebben ze gemiddeld 6 kinderen per vrouw, zodat gezinnen op zichzelf al een half dorp gaan vormen. Eerst verlovenZA 26 man en vrouw zich en pas wanneer de vrouw hem een zoon kan schenken, neemt de man haar als echtgenote. De eerste vrouw heeft dan verder inspraak bij de keuze van de volgende.  De huidige koning Mswati III heeft momenteel 6 vrouwen en 2 verloofdes. De tweede is pas 16 jaar oud en werd vorige maand geselecteerd tijdens de ‘Umshelanga’, een jaarlijkse plechtigheid in het grote voetbalstadion van Mbabane. Daar komen alle maagden tussen 16 en 22 jaar naakt voor de koning dansen en hij kiest er een nieuwe verloofde uit, die pas zijn vrouw wordt als ze hem een zoon baart. Hij houdt er naar het schijnt zo zijn eigen criteria op na: de billen moeten stevig zijn en de borstjes moeten liefst op 10 minuten vóór staan en zeker niet op 10 minuten na, laat staan op halfuur… Volgens Clément, onze plaatselijke gids is de ceremonie evenwel niet opgezet om de koning een nieuwe vrouw te bezorgen, maar wél om de meisjes te stimuleren maagd te blijven. Later zal je zien dat Clément nog zo van die verhalen heeft… De vorige koning, de legendarische Shobusa II had niet minder dan 77 vrouwen en 239 kinderen… In Swaziland heerst een werkloosheid van 45% en aids is het grootste probleem.  

We rijden aanvankelijk langs grote en zeer verzorgde fruitplantages van mango, bananen, papaja, goave, appelsien, lychees. Ze worden uitgebaat door blanken. Even verder bieden de kleine en onverzorgde kaveltjes van de ‘zwartboeren’ een heel andere indruk. Wat moeten we hier nu uit afleiden? Heeft dit met de aard van het ras te maken of met geboden kansen? In Pigg’s Peak (de naam heeft niets met varkens te maken, maar met een Brits generaal) rijden we door een mooi berglandschap alhoewel mist het gezicht enigszins beperkt. Onze bus komt slechts moeizaam de helling op. Overal lopen veel voetgangers langs de weg of staan ze te wachten op de ‘Africa Taxi’. Wanneer de school uit is, zien we hele horden kinderen huiswaarts trekken in hun helblauwe, bordeaux of grasgroene uniformen. Hier leeft duidelijk een ander type negers met veel fijnere gelaatstrekken. De handgesneden beelden die hier verkocht worden hebben zelfs Chinese ogen, maar volgens Frans is de enige reden daarvoor dat de oorspronkelijke leermeester van de locale kunstenaars een Chinees was.

Tegen halftwee komen we aan in Mbabane, de administratieve hoofdstad. We nemen onze intrek in de Ezulwini Valley in Hotel Lugogo Sun waar ons een verzorgd lunchbuffet wacht. We eten er ‘hake’, een lokale witvis uit de Atlantische Oceaan. Alhoewel… Swaziland heeft geen kust en al eens gekeken waar de Atlantische Oceaan ligt? Hij smaakt voortreffelijk evenals de lekkere vers gebakken pannenkoeken. Na de middag houdt het op met regenen en we brengen een bezoek aan het Swazi Museum in het King Shobusa II Memorial Park. We krijgen er een uitgebreide introductie van Clément, een sympathieke Swazi die een zeer duidelijk Engels spreekt en ons ZA 27met veel enthousiasme inwijdt in de geschiedenis en cultuur van zijn land. Vóór we het museum binnengaan moeten we ons wat inleven in hun cultuur. Dat houdt in dat de vrouwen alle tassen van de heren moeten overnemen en de heren voorop moeten lopen. Clément legt ons uit dat dit alles te maken heeft met… respect voor de vrouwen. Op die manier heeft de man immers zijn handen vrij om dreigend gevaar af te weren en de vrouwen te beschermen. Goed gevonden, maar we weten niet goed in hoeverre we hem au sérieux moeten nemen.  Daarna waarschuwt hij ons dat het museum “nog niet helemaal af” is. Het Koninklijk Huis is  namelijk voorzichtig om voorwerpen aan het museum te schenken die ooit aan koning Shobusa toebehoord hebben, want daar hangt nog altijd een stukje van diens geest aan, en die moet je met respect behandelen. Het museum verwacht volgend jaar een aantal voorwerpen te krijgen en inderdaad… het museum is op een reeks zwart-wit foto’s aan de muur en een geschilderd portret van de koning compleet leeg! Afrika op zijn best!  Dat ze het menen met die geest van de overleden koning, bewijst het feit dat het eigenlijke memorial –een klein glazen gebouwtje- niet gefotografeerd mag worden en je mag er ook niet met je vinger naar wijzen! Het wordt trouwens 24 uur op 24 door een koninklijke wacht bewaakt en er paradeert inderdaad een gewapende wacht in schitterend uniform op en af voor het gebouw. Ik heb echter pertinent gezien dat hij pas is buitengekomen toen onze bus arriveerde. Hij stond eerst wat te dromen en wachtte tot wij keken om prompt te beginnen marcheren. Clément weet ons echter ook te bekoren met enkele mooie uitspraken. Zo merkt hij gevat op dat iedereen in Europa een horloge draagt, maar nooit tijd heeft, terwijl men in Afrika geen horloges heeft en altijd tijd. Het motto is hier inderdaad “Better late than never” en dat hebben we aan de grensovergang inderdaad ervaren.  In het park staat ook het parlementsgebouw van Swaziland, maar het is er zeer stil. Frans zegt dat hij nog nooit enige activiteit in of rond het gebouw gezien heeft. ZA 28Op ontroerende manier en écht vanuit zijn hart sluit Clément ons bezoek af met het zingen van het nationaal volkslied. Vóór we naar het hotel teruggaan bezoeken we een lokale ambachtsmarkt, of beter gezegd een lange rij kraampjes langs de weg. Ondanks het grijze weer is het een kleurrijke en zeer fotogenieke bedoening. We kopen er twee stukken stof en cadeautjes voor kerstmis. Wat onwennig bieden we af en betalen uiteindelijk slechts een prikje: respectievelijk 20 en 30 Rand (100 en 150 frank) voor de doeken en 30 Rand voor 4 briefopeners.  Het was een prachtige ervaring, Afrika op en top. Ik begrijp niet dat sommigen in de groep er zich over beklagen dat de dag niet voldoende gevuld was.

klik hier voor het vervolg

08:00 Gepost door C en C | Permalink | Commentaren (0) | Tags: zuid-afrika, swaziland |  Facebook | |